ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
341
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
در تصويرى كه گذشت ، تيرهاى برق - تلگراف - نيز ديده مىشود . در اين مسجد سنگ نبشتهاى با خط مغربى وجود داشت كه به استثناى كلمهء « وقفيّة للّه » كلمات ديگر را نتوانستم بخوانم . در كنار اين مسجد چاه آبى وجود دارد كه آب آن آشاميدنى است . تعداد بسيارى از حجاج به قصد تبرك به زيارت اين مسجد مىآمدند . مسجد كبش اين مسجد در منا و در سمت چپ شخصى است كه به سوى عرفات مىرود . مسجد كبش در سيصد مترى جمرهء عقبه ، در دامنه كوه ثبير واقع شده است . كبش همان قربانى بوده كه از سوى پروردگار به جانب ابراهيم خليل عليه السّلام فرستاده شد تا به جاى فرزندش اسماعيل عليه السّلام آن را قربانى كند . در كنار اين مسجد قطعه سنگ بزرگى قرار دارد كه اين قربانى را بر روى آن ذبح نموده است . فاكهى از حضرت على بن ابيطالب عليه السّلام نقل مىكند كه قربانى در مكانى غير از اين جايگاه صورت گرفته و آن محلى ميان جمره اوّل و جمرهء وسطى است كه در دامنه كوه ، روبروى كوه ثبير قرار دارد . روايت محبّ طبرى از ابن عباس نيز اين گفته را تأييد مىكند . روايت چنين است : رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله قربانى خود را در جايگاهى كه حضرت ابراهيم عليه السّلام در آن كبش را نحر كرده بود ، ذبح نمودند و پس از آن ، همهء آن مكان را قربانگاه قرار دادند و تمام منا قربانگاه به شمار مىآيد و محلى كه پيامبر قربانى كردند ميان دو جمره بوده ( زاد المعاد ابن قيم ) حجاج براى زيارت اين مسجد و اين سنگ ، رنج فراوانى را متحمل مىشدند . ( گنبد كبش را در نقاشى صفحهء 342 ملاحظه نماييد ) اين سنگ در داخل كوه قرار دارد و علفهاى زيادى بر روى آن روييده است . گفته مىشود هنگامى كه حضرت ابراهيم عليه السّلام قصد كرد فرزندش اسماعيل را ذبح كند ، كارد به عنوان ترحّم بر اسماعيل ، از دست ابراهيم عليه السّلام رها گرديد و بر اين سنگ افتاد و آن را حاصلخيز نمود . در كنار اين سنگ غارى قرار دارد كه مىگويند حضرت ابراهيم عليه السّلام به همراه هاجر در آن زندگى كردهاند ، طول اين غار چهار متر و عرض آن دو متر و نيم بود و در سمت راست شخصى كه بدان وارد مىگردد ، غارى ديگر در دل سنگ ديده مىشود .